Koroğlu Qalası

Azərbaycanın qədim müdafiə memarlığı və arxeoloji irs nümunəsi

Koroğlu qalası, bəzi mənbələrdə Cavanşir qalası olaraq da qeyd olunan, Azərbaycanın ən mühüm tarixi və arxeoloji abidələrindən biridir. Qala Gədəbəy rayonunun Qalakənd kəndinin şimalında, Şəmkir çayının sol sahilində yerləşir. Xalq arasında yayılan rəvayətlərə görə, xalq qəhrəmanı Koroğlu öz dəstəsi ilə bir müddət burada yaşamışdır.

Qala mürəkkəb memarlıq quruluşuna malik olmaqla yanaşı, strateji mövqeyi və təbii müdafiə sistemi ilə seçilir. Qərb hissəsi sıldırım qayalıqlarla əhatə olunan abidənin müdafiə divarları iki sıradan ibarət olmuş, ondan artıq bürcü isə bu günə qədər nisbətən salamat vəziyyətdə qorunub saxlanılmışdır.

Qalanın daxilində müxtəlif tikili qalıqları, tağvari tavanlı otaqlar, su anbarı olduğu ehtimal edilən tikililər və qədim yaşayış izləri mövcuddur. Ərazidə aparılan araşdırmalar göstərir ki, qala Son Tunc-Erkən Dəmir dövrünə aid siklopik tikilinin üzərində inşa olunmuşdur. Bu xüsusiyyət Koroğlu qalasını yalnız orta əsr müdafiə istehkamı deyil, həm də Azərbaycanın qədim arxeoloji mədəniyyətinin mühüm nümunələrindən birinə çevirir.

Siklopik tikililər Cənubi Qafqazın ən qiymətli arxeoloji irs nümunələri hesab olunur və əsasən iri qaya parçalarının heç bir bərkidici material istifadə edilmədən üst-üstə yerləşdirilməsi ilə inşa edilmişdir. Gədəbəy və Daşkəsən bölgələri bu tip abidələrin ən geniş yayıldığı ərazilərdəndir.

Ərazidə aşkarlanmış keramika nümunələri, şüşə qolbaqlar, gil qablar və müxtəlif dövrlərə aid numizmatik materiallar burada orta əsrlərdə də intensiv yaşayış olduğunu sübut edir. Koroğlu qalası həm tarixi müdafiə memarlığı, həm də arxeoloji potensialı baxımından Azərbaycanın ən mühüm mədəni irs nümunələrindən biri hesab olunur.